کتاب تهران در بعد از ظهر

معرفی کتاب تهران در بعد از ظهر

کتاب تهران در بعد از ظهر نوشته مصطفی مستور، مجموعه‌ای از 6 داستان کوتاه با مضامینی اجتماعی و فلسفی‌ست که محوریت موضوعی آن‌ها درباره‌ی زنان و نقش آن‌ها در زندگی مردان است.

مصطفی مستور در هر یک از داستان‌های این مجموعه در نقش یک فرد اجتماعی نمایان می‌شود و از زبان شخصیت‌هایش سخن می‌گوید که حرف اصلی داستان است. حال این شخصیت در قصه‌ای یک روسپی است؛ در قصه‌ی دیگر کودکی منگل و در داستانی نیز یک الکلی دائم‌الخمر. در مضمون تمام داستان‌ها، زن، عشق و روابط‌ انسانی نقش به سزایی دارند. حتی می‌­توان در لایه­‌های پنهانی‌تر داستان نگاه فلسفی نویسنده به وجود خدا و جهان را نیز درک کرد.

عنوانِ "تهران در بعداز ظهر"، انتخاب به جا و خردمندانه‌ای است برای داستان‌هایی که نویسنده پایان معینی برای آن در نظر نگرفته و مخاطب را در آخر هر داستان سردرگم می­‌گذارد، یک سردرگمی جذاب و گیرا. مخاطب در فضای معلق و نامعینی قرار می­‌گیرد که برایش هم تازگی دارد و هم دل‌نشین است.

داستان اول با عنوان "هیاهو در شیب بعد از ظهر" روایتی از چند جوان است که با یکدیگر به مسافرت می‌روند اما یکی از آن‌ها خوابی می‌بیند و در گیجی و شاید نوعی خلسه از خوابی که دیده و تعبیر آن به سر می­‌برد. او از گروه جدا می‌شود و به دنبال عکاسی می‌رود.

داستان دوم با عنوان "چند روایت معتبر درباره بهشت"، داستان لطیف و غمگینی‌ست که از زبان پسر بچه‌ای با مشکل ذهنی روایت می‌شود که به خواهرش ابراز محبت می‌کند. او به خواهرش می‌گوید زمانی که بمیرد حتما به بهشت می‌رود و در آن‌جا دیگر کله‌اش بزرگ نیست. گونه‌هایش زشت و نافرم نیست و لکنت زبان ندارد. او به این امید زنده است که در بهشت یک زندگی عادی و متعادل را داشته باشد مانند دیگر انسان‌های عادی. منیژه خواهرش قرار است ازدواج کند و نزدیک رفتن اوست که پسرک دائم در فکر تحقق آرزوی دیرینه‌اش است اما خودش هم خوب می‌داند که آرزویش برآوردنی نیست.

داستان سوم طولانی‌ترین داستان این اثر با نام "تهران در بعد از ظهر" که عنوان کتاب نیز از آن برگرفته شده است، روایت‌هایی موازی از اتفاقاتی است که بعد از ظهری در شهر تهران برای هفت گروه از انسان‌ها رخ می‌دهد و رابطه زنان و مردان مختلف را بازگو می‌کند. انسان‌هایی که در شلوغی و هیاهوی تهران، روزهای خود را به سختی طی می‌کنند، اما در نگاه بسیاری از آدم‌ها گم شده‌اند.

در این داستان هیچ یک از هفت گروه از خوشی و زیبایی زندگی خود سخنی نمی‌گویند بلکه بازگو کنند‌ه‌ی مشکلات، بدبختی و سختی زندگی‌هایشان هستند. علاوه بر دردها و رنج‌ها، نقطه‌ی مشترک هر هفت داستان، پایان حیرت‌آور آن‌هاست که شخصیت اصلی هر هفت گروه با یک حالت روحی مشترک یعنی گریه در مقابل این دردها و رنج‌ها از خود عکس‌العمل نشان می‌دهد.

داستان بعدی با عنوان "چند روایت معتبر از دوزخ"، درباره‌ی دختری است که کم‌کم از معصومیت وجودی خود دور می‌شود و مسیر زندگی‌اش تغییر می‌کند و تبدیل به زنی فاحشه می‌شود. این داستان دربردانده‌ی تک‌گویی او با خودش، درباره آخرین مشتری اوست، مشتری که حرف‌هایی راجع به بهشت و جهنم زده است. شیوه‌ی روایت داستان به صورت اعتراف‌گونه است، انگار دختر در کل داستان مجبور است همه‌ی اتفاقات و شرح آن‌ها را مو به مو برای شخصی روایت کند و از همان ابتدای داستان تلاش می‌کند خود را بی‌گناه جلوه بدهد، اینکه روسپی‌گری را خودش انتخاب نکرده است.

داستان پنجم با عنوان "چند روایت معتبر درباره برزخ" درمورد پسری‌ست که در رشته دکترای ادبیات به تحصیل می‌پردازد. روزی در مترو دختری به نام سوفیا را می‌بیند و یک دل نه صد دل عاشق او می‌شود. اما پس از این دیدار یک هم‌کلاسی هم وارد داستان می‌شود، او در این فضای بزرخ‌وار رها می‌شود. داستان به گونه‌ای دو محوری است. محور اصلی اندیشه‌ها، افکار و عقاید راوی داستان است و محور فرعی افکار و عقاید دوست او یعنی ناصر، که به ظاهر در تضاد با افکار راوی‌ست.

داستان آخر با عنوان "چند مسئله‌ی ساده" نیز درباره چند مشکل و معضل اجتماعی است که مانند مسئله‌های ریاضی بیان می‌شود و حل نشده باقی می‌ماند و انگار حل کردن آن‌ها به عهده مخاطب گذاشته می‌شود. 10 مسئله موجود در داستان 10 حقیقت موجود در اجتماع و زندگی را به تصویر می‌کشد. این بخش طنز تلخی با خود به همراه دارد.

مصطفی مستور، نویسنده، پژوهشگر و مترجم در سال 1343 در شهر هواز به دنیا آمد. او مدرک کارشناسی مهندسی عمران را از دانشگاه صنعتی اصفهان و مدرک ارشد ادبیات فارسی‌اش را از دانشگاه شهید چمران اخذ نمود. کتاب دو چشمان خیس اولین اثر اوست که در سال 1369 در مجله کیان منتشر شد. او در طول فعالیت ادبی و هنری خود جوایز بسیاری کسب کرد که لوح تقدیر نخستین مسابقه داستان‌نویسی صادق هدایت یکی از آن‌ها است. از دیگر آثار او عبارت‌اند از: «روی ماه خداوند را ببوس»، «عشق و چیزهای دیگر»، «پیاده‌روی در ماه» و «من گنجشک نیستم».

در قسمت‌هایی از کتاب تهران در بعد از ظهر میخوانیم :

«قدسی دیروز در سن 34 سالگی درگذشت. مادرش هنگام زایمان او از دنیا رفته بود. 7 ساله بود که پدرش را در اثر سانحه‌ی رانندگی از دست داد. در 19 سالگی با کارگر کارخانه‌ی نوشابه‌سازی ازدواج کرد، اما چهار سال بعد با داشتن دو فرزند یک و سه‌ساله، به دلیل بدرفتاری همسرش در یک فرآیند طولانی دادرسی و بدون دریافت مهریه از او طلاق گرفت. همسرش از نوعی جنون خفیف که او را به کتک زدن وحشیانه‌ی زن وا می‌داشت، رنج می‌برد. پس از طلاق، برای تامین هزینه‌ی دادرسی و پرداخت حق‌الوکاله، به عقد موقت وکیل خود درآمد. دو ماه بعد از وکیلش باردار شد، اما به توصیه‌ی او جنینش را سقط کرد. قدسی سه هفته بعد از سقط‌جنین دچار عفونت شدید رحم شد و پزشک‌ها در عمل جراحی دشواری رَحِمش را برداشتند.

دو سال بعد یکی از فرزندانش در اثر مننژیت فوت کرد و قدسی ناگهان به اندازه‌ی بیست سال پیر و شکسته شد. تا 29 سالگی دوبار دیگر ازدواج کرد. بار اول به مدت شش ماه با فروشنده‌ای دوره‌گرد و به معنای حقیقی کلمه «وحشی» و بار دوم یک سال بعد با یک راننده‌تاکسی دائم‌الخمر. فرزند دیگرش در اثر پرتاب بطری خالی مشروب راننده تاکسی که از گریه‌ی کودک به ستوه آمده بود کشته شد. قدسی پس از مرگ کودک 7 ساله‌اش دچار افسردگی شدید روحی شد و تا پایان عمر کوتاهش در آسایشگاهی خارج از شهر زندگی کرد.

علت اصلی ناکامی‌های قدسی را چه می‌دانید؟

الف. قدسی زن است.
ب. قدسی احتمالا زن زیبایی نبوده است.»

«اشتباه اول من این بود که به تو اعتماد کردم. اشتباه دوم من این بود که عاشقت شدم. اشتباه سوم من این بود که فکر می‌کردم با تو خوشبخت می‌شم. اشتباه بعدی من این بود که تو رو صد بار بخشیدم. اشتباه هزارم من این بود که هیچ وقت خودم رو از پنجره پرت نکردم بیرون. هنوز هم دارم اشتباه می‌کنم که با تو حرف می‌زنم.»

«شب‌ها من پیش آبجی منیژه می‌خوابم. روی پشت بام. منیژه هفتاد و پنج تا ستاره دارد. من چهل و دوتا. تا یک ستاره جدید پیدا می‌کنیم آبجی زود آن را برمی‌دارد برای خودش. منیژه همه‌ی ستاره‌های گنده و پرنور را برداشته است برای خودش. شب‌ها وقتی می‌خواهیم بخوابیم من توی تاریکی یواشکی موهاش را می‌گذارم توی دهانم.»