کتاب تاریخچه فلسفه (ویراست جدید)

معرفی کتاب تاریخچه فلسفه

نایجل واربرتون کتاب تاریخچه فلسفه را برای کسانی نوشته که اطلاعات کمی درباره‌ی فلسفه دارند. او سعی می‌کند پیچیدگی، دور از دسترس بودن و انتزاع فلسفه را با لحن طنز و صمیمانه‌ی خود از بین ببرد تا خوانندگان بیشتری بتوانند با مفاهیم فلسفی ارتباط برقرار کنند. در این کتاب تاریخ فلسفه از سقراط و افلاطون و ارسطو تا ویتگنشتاین و هانا آرنت و پیتر سینگر بررسی می‌شود.

درباره‌ی کتاب تاریخچه فلسفه

همه‌ی ما در کودکی از معلمان و والدینمان سؤال‌های مختلفی پرسیده‌ایم که با «چرا»، «چگونه» و «چه» شروع می‌شدند. برخی از ما نیز همچنان ذهن خودمان را درگیر این سؤالات می‌کنیم؛ اما دنبال جوابشان نمی‌رویم. بعضی از پرسشگرها نیز هستند که تا پایان عمرشان دست از این کار برنمی‌دارند و به بزرگ‌ترین متفکران جهان تبدیل می‌شوند. نایجل واربرتون (Nigel Warburton) در کتاب تاریخچه فلسفه (A Little History of Philosophy) این اندیشمندان را به ما معرفی می‌کند.

سؤالاتی که ذهن این‌ فیلسوف‌ها را به خود مشغول کرده‌اند، آغازگر هر فصل کتاب هستند. پرسش‌هایی از قبیل: آیا دروغ گفتن درست است؟ آیا جهانی که در آن زندگی می‌کنیم واقعی است؟ آزادی دقیقاً چه معنایی دارد؟ اگر قرار بود دنیا را خلق کنیم،‌ آیا آن را به همین شکلی که هست طراحی می‌کردیم؟ نایجل واربرتون علاوه‌بر این سؤالات، ما را با آزمون‌های فکری متعددی نیز آشنا می‌کند. برای مثال این آزمون: فرض کنید قطاری ترمزبریده را می‌بینید که به‌سرعت به پنج کارگر بی‌خبرازهمه‌جا نزدیک می‌شود. البته قطار پیش از رسیدن به آن پنج نفر، به یک دوراهی می‌رسد. در مسیر دیگر، فقط یک کارگر مشغول کار است. شما آن‌قدر به کلید تغییر مسیر نزدیک هستید که بتوانید راه قطار را عوض کنید. آیا حاضرید پنج نفر بمیرند یا به‌جای آن پنج کارگر، فقط یک نفر بمیرد؟ آیا پاسخ به این سؤال آسان است؟ اصلاً اگر به‌جای آن یک کارگر، یک فرد مهم در مسیر قرار داشت،‌ چه می‌کردید؟ کتاب تاریخچه فلسفه پر است از این دست آزمون‌های فکری و پرسش‌های اخلاقی.

شاید بعضی از افراد به این نکته اشاره کنند که آثار فلاسفه‌ی بزرگ فقط در چهار یا پنج صفحه خلاصه نمی‌شود. اما اهمیت کتاب تاریخچه فلسفه در این است که سرنخی از چیستی فلسفه به دست شما می‌دهد. نایجل واربرتون در گفت‌وگوی مداوم با خواننده است تا ذهن او را از طریق موضوعات مختلف انتزاعی درگیر نگه دارد. ممکن است خواننده در هنگام خواندن از خود بپرسد آیا پرسیدن چنین سؤالاتی در عصر حاضر اهمیت دارد؟ البته که دارد. چرا که فلسفه‌ورزی و تفکر باعث می‌شود که زندگی خود را به‌سمت درست هدایت کنیم و متوجه شویم که چه نوع دنیایی برای ما مفید است.

هر یک از فصل‌های کتاب تاریخچه فلسفه بر یک یا دو فیلسوف متمرکز است و با مطالب مختصری از زندگینامه و تاریخچه‌ی فکری فیلسوف مدنظر آغاز می‌شود. واربرتون سپس ایده‌های اصلی فیلسوف را در پنج تا هشت صفحه خلاصه می‌کند. او بر مفاهیمی مانند اخلاق و عقل‌گرایی بیشتر تمرکز دارد. نایجل واربرتون کتاب را با سقراط شروع می‌کند و با پیتر سینگر خاتمه می‌دهد. می‌توان به این نکته اشاره کرد که این کتاب بیشتر تاریخچه فلسفه‌‌ی غرب است؛ زیرا در آن به فلسفه‌ی اسلامی،‌ فلسفه‌ی چین و یا فلسفه‌ی هند باستان پرداخته نشده.

نایجل واربرتون فیلسوف مردم است و در فضای مجازی فعالیت گسترده‌ای دارد. او مجموعه پادکستی با نام «لقمه‌های فلسفه» دارد که در آن با طیف وسیعی از فیلسوفان مصاحبه می‌کند. او خوانندگان را با سؤالات چالش‌برانگیزی روبرو می‌کند و آن‌ها را ترغیب می‌کند تا عقاید خود را درباره‌ی اخلاق، سیاست، مذهب، آزادی و... به پرسش بگیرند. واربرتون مانند افلاطون که به‌دنبال نجات ما از غار جهالت بود، ما را در مسیر زندگی متوقف می‌گرداند و به ما یادآوری می‌کند که فکر کردن به بعضی مسائل ارزشمند است. او ما را تشویق می‌کند که تفکر انتقادی داشته باشیم، عقاید دیگران را به چالش بکشیم و سایرین را نیز به این کار ترغیب کنیم. کسانی که به انجام این کارها علاقه دارند، بهتر است کتاب تاریخچه فلسفه را با ترجمه مریم تقدیسی و چاپ انتشارات ققنوس بخوانند. 

نکوداشت‌های کتاب تاریخچه فلسفه

• نایجل واربرتون کتاب‌های پرفروش بسیاری نوشته است که نه بسیار کم‌حجم هستند نه بسیار ضخیم. کتاب تاریخچه فلسفه او از آن‌ کتاب‌هایی است که با آن به سفری در سرزمین فلاسفه می‌روید. می‌توانید این کتاب را به هر کسی که دوست دارد سفر فلسفه را شروع کند، هدیه دهید. (روزنامه‌ی آبزِروِر)

• نایجل واربرتون تاریخچه‌ی متفکران را از سقراط تا پیتر سینگر بررسی می‌کند. کتاب تاریخچه فلسفه درست مانند کتاب «تاریخ جهان» اثر گامبریج، سبک و ساده است. (روزنامه‌ی گاردین)

• نایجل واربرتون در کتاب خودش شما را خلع‌سلاح می‌کند. او با جذابیت و سادگی، تاریخچه‌ی تفکر جهان را در کتاب تاریخچه فلسفه خلاصه می‌گرداند. (مجله‌ی تایم اوت)

کتاب تاریخچه فلسفه برای چه کسانی مناسب است؟

اگر اهل سؤال کردن و تفکر هستید، کتاب تاریخچه فلسفه را بخوانید. پرسش‌هایی که نایجل واربرتون در این کتاب مطرح می‌کند، تا مدت‌ها ذهن شما را درگیر خواهند کرد.

در بخشی از کتاب تاریخچه فلسفه می‌خوانیم

مراسم تشییع جنازه خود را مجسم کنید. این مراسم چطور برگزار مى‌شود؟ چه کسانى در آن حضور دارند؟ چه مى‌گویند؟ شما باید از دید خودتان این صحنه را مجسم کنید. درست مثل این‌که هنوز زنده‌اید و از جاى خاصى، شاید از بالا یا شاید هم از روى صندلى‌اى در میان عزاداران، مشغول تماشاى مراسم هستید. بسیارى از مردم اعتقاد دارند به احتمال بسیار زیاد بعد از مرگ در قالب روح و خارج از جسم فیزیکى به حیاتمان ادامه مى‌دهیم و حتى مى‌توانیم شاهد اتفاقات این جهان باشیم. ولى این کار براى آن دسته از انسان‌ها که مرگ را پایان کار مى‌دانند دشوارتر است. هر بار که این کار را با تجسم نبودنمان امتحان مى‌کنیم باید مجسم کنیم که آن‌جاییم و در حالى که آن‌جا نیستیم، شاهد اتفاقاتى باشیم که در مراسم تشییعمان در حال رخ دادن است.

چه بتوانید مرگ خود را مجسم کنید چه نه، طبیعى به نظر مى‌رسد که احساس وجود نداشتن دست‌کم تا حدودى باعث وحشتتان شود. چه کسى از فکر مرگ خود نمى‌ترسد؟ اگر یک موضوع براى اضطراب و نگرانى وجود داشته باشد همین است. وحشت از وجود نداشتن کاملاً منطقى به نظر مى‌رسد، حتى اگر قرار باشد این اتفاق سال‌ها بعد بیفتد. این ترسى غریزى است. تعداد انسان‌هاى زنده‌اى که «هرگز» عمیقاً به این موضوع فکر نکرده‌اند بسیار اندک است.

اپیکور (341 - 270 ق.م)، فیلسوف یونان باستان، معتقد بود ترس از مرگ اتلاف وقت است و بر منطقى نادرست استوار است. به اعتقاد او، این فکرى است که باید بر آن غلبه کرد. اگر به‌دقت درباره آن فکر کنید درمى‌یابید که مرگ به‌هیچ‌وجه ترسناک نیست. به محض آن‌که افکارتان منطقى شوند، از زندگى‌تان بیشتر لذت مى‌برید. نکته‌اى که در نظر اپیکور اهمیت بسیارى داشت. او معتقد بود هدف فلسفه بهبود روند زندگى و کمک به یافتن خوشبختى است. گمانه‌زنى درباره مرگ از نظر بسیارى از افراد ترسناک است، ولى از نظر اپیکور راهى بود براى پرشورتر کردن زندگى.