کتاب نیه توچکا نیزوانوا

معرفی کتاب نیه توچکا نیزوانوا

کتاب نیه توچکا نیزوانوا به قلم نویسنده‌ی بزرگ روسیه، فئودور داستایوفسکی رمانی ناتمام است که ابتدا قرار بود به شکل اعتراف نوشته شود ولی آنچه نوشته و چاپ شده است، طرحی از دوران کودکی و نوجوانی نقش اصلی داستان است. داستایفسکی این کتاب را در سال 1848 شروع و بخش نخست آن را در 1849 به چاپ رساند. ولی وقتی به‌خاطر شرکت در محافل سوسیالیستی و انجام فعالیت‌های انقلابی دستگیر و بعد به سیبری تبعید شد، نتوانست کار اثرش را به پایان ببرد و رمان به‌همین شکل منتشر شد. نشر چشمه نیز این رمان را با ترجمه‌ی عباس علی عزتی چاپ و منتشر کرده‌است.

درباره‌ی کتاب نیه توچکا نیزوانوا

کتاب نیه توچکا نیزوانوا (Netochka Nezvanova) قصه‌ی دختربچه‌ای‌ست که تحت سلطه‌ی ناپدری‌اش یفیماف است. یفیماف موسیقیدانی بدبخت است که باور دارد نبوغش را آن‌طور که باید، جدی نگرفته‌اند. نیه توچکا، دخترک داستان داستایفسکی، به‌طرز عجیبی جذب این مرد همیشه مست می‌شود؛ انسان مفلوکی که از دخترک سوءاستفاده می‌کند و کل خانواده را به تباهی می‌کشاند. اما وقتی خانواده‌ای اشرافی نیه توچکا را از دست این آدم نجات می‌دهند، سوءاستفاده از این دخترک ظریف و نحیف به‌قوت خودش باقی می‌ماند اما نه مثل سابق. این رفتار باعث می‌شود که دخترک همچنان یک غریبه باقی بماند؛ غریبه‌ای که در گوشه‌ای می‌نشیند و این جامعه‌ی پرزرق‌وبرق را تماشا می‌کند.

کتاب نیه توچکا نیزوانوا هفت فصل دارد که سه فصل اول مربوط به خاطرات کودکی نیه توچکا است، زمانی که با مادر و پدرخوانده‌اش در سنت‌پترزبورگ زندگی می‌کرد. بعد از مرگ این دو، در فصل‌های چهار و پنجم، «شاهزاده خ» نیه توچکا را به فرزندخواندگی می‌گیرد و خواننده نیز همراه با این دختر و سردرگمی‌هایش با جهان اشراف‌زاده‌ها مواجه می‌شود. داستایفسکی در دو فصل پایانی رمانش به سال‌های نوجوانی نیه توچکا در خانواده‌ی الکساندرا میخائیلوونا می‌پردازد. دخترک قصه‌ی داستایفسکی که به بعضی از اسرار زندگی پیشین خود مشکوک شده، درنهایت سرنخی به شکل نامه به دست می‌آورد.

کتاب نیه توچکا نیزوانوا نوشته‌ی فیودور داستایفسکی (Fyodor Dostoevsky) قرار بوده اولین رمان نویسنده باشد. بااین‌حال، رمان نیه توچکا نیزوانوا تمام ویژگی‌هایی را دارد که یک نویسنده‌ی بالغ، به لحاظ نویسندگی، باید داشته باشد. در این رمانِ داستایفسکی به‌وضوح شاهد تکامل و پیشرفت فنونی هستیم که برای تشریح روان شخصیت‌هایش به کار بسته است. گرچه رمان نیه توچکا آشکارا از رمان کوتاه داستایفسکی، بیچارگان و هم‌زاد، وام گرفته، کمتر به سنت رمان‌نویسی روسیه متکی است و نشان می‌دهد که به سبکی بسط‌یافته تعلق دارد که مختص خود داستایفسکی است. مضاف بر این‌ها، می‌توان گفت که نیه توچکا نیزوانوا تقریباً شامل تمام شخصیت‌ها و مضامین نوشته‌های بعدی اوست. مضامینی مثل وسواس و عشقی که در نهایت به جنون کشیده می‌شود و در این رمانش نیز موضوع اصلی است. اولین رویکرد داستایفسکی به رئالیسم روان‌شناختی نیز در همین رمان دیده می‌شود و نخستین اثر از این غول ادبیات روسیه است که بر روان‌شناسی کودک تمرکز دارد و قهرمان قصه‌اش یک زن است.

فیودور داستایفسکی در کتاب نیه توچکا نیزوانوا به سه دوره از زندگی نیه توچکا، یعنی کودکی و نوجوانی و جوانی، می‌پردازد. همان‌طور که پیش‌تر گفته شد، نیه توچکا جذب ناپدری‌اش می‌شود که یک انسان مفلوک و مست است. ازاین‌رو، شیفتگی نیه توچکا به ناپدری‌اش را می‌توان از دیدگاه عقده‌ی الکترایِ فروید، روان‌شناس بزرگ و برجسته، بررسی کرد. از آنجایی که دخترک داستان به مادرش حس خصومت دارد و حتی گاهی آرزوی مرگش را می‌کند، نظریه‌ی فروید به‌درستی در قصه‌ی داستایفسکی اعمال می‌شود. نیه توچکا در دوره‌ای که هنوز به رشد ادراکی مناسبی نرسیده، تنها موضوع مهم برای او ارتباطات انسانی است. در این دوره، محبت و نوازش نخستین کسی که به خاطر می‌آورد، از سوی ناپدری‌اش است چون مادرش باید برای گذران زندگی سخت کار کند و اکثر اوقات حضور ندارد. یکی دیگر از مواردی که باعث شده نیه توچکا مجذوب ناپدری‌اش بشود این است که او گوش‌شنوای خوبی است و مفصل با او صحبت می‌کند. سرانجام کودکی نیه توچکا با مرگ مادرش تمام می‌شود و در عوض اینکه زندگی رویایی با ناپدری‌اش بعد از فوت مادرش را تجربه کند، سرگردان در خیابان‌ها رها شده و از خانه‌ی شاهزاده‌ای سر درمی‌آورد. شخصیت نیه توچکا بدین‌ترتیب تغییر می‌کند و کامل‌تر می‌شود.

هویت راوی قصه از طریق نوعی فرافکنی شکل می‌گیرد که هدایت‌کننده‌ی آن، ذهن خلاق نیه توچکاست و با واژه‌هایی مثل «انگار» و «به نظر می‌رسید» جلوه می‌گیرد. وقتی نیه توچکای کودک می‌کوشد تا این کلمات را معنی کند و به عمق آن‌ها پی ببرد، مخاطب با وابستگی این لغات با عدم اطمینان نیه توچکا به جهان و دیگر اشخاص مواجه خواهد شد. داستایفسکی این کلمات را بادقت و ظرافت در کتابش آورده تا به خوانندگانش بفهماند شک و تردید عامل اصلی در شکل‌گیری اتفاقات در رمانش است. نویسنده در کتاب نیه توچکا نیزوانوا، مرز بین ذهن شخصیت‌ها و بی‌اعتمادی و عدم اطمینان را درهم می‌شکند و به‌طرز چشمگیری به از بین‌رفتن تفاوت بین درستی و نادرستی کمک می‌کند.

بی‌شک داستایفسکی یکی از شخصیت‌ها مهم و تأثیرگذار ادبیات محسوب می‌شود که به نوشتن آثاری بلند و داشتن کتاب‌های قطور شهرت دارد. از بین شاهکارهایی که داستایفسکی خلق کرده‌است می‌توان به «برادران کارامازوف»، «ابله»، «جنایات و مکافات» «جوان خام» و... اشاره کرد. فیودور داستایفسکی آبروی ادبیات روسیه‌ست و با آثاری که آفریده حق بزرگی به گردن ادبیات دارد.

کتاب نیه توچکا نیزوانوا برای چه کسانی مناسب است؟

اگر از علاقه‌مندان به ادبیات روسیه، خصوصاً فیودور داستایفسکی هستید، از خواندن رمان نیه توچکا نیزوانوا غافل نشوید.

در بخشی از کتاب نیه توچکا نیزوانوا می‌خوانیم

خبری تازه تمام پتربورگ را به‌شدت هیجان‌زده کرده بود. با پخش شدن شایعه‌ی آمدن هنرمند معروف س… تس، در پتربورگ، هر آن‌چه با موسیقی در پیوند بود به جنب‌وجوش افتاده بود. خواننده‌ها، هنرمندها، شاعرها، نقاش‌ها، عاشقان موسیقی و حتی آن‌هایی که هیچ‌وقت علاقه‌ای به موسیقی نداشتند و حتی افتخار هم می‌کردند که یک نت موسیقی را نمی‌فهمند با شوقی حریصانه برای خرید بلیت هجوم می‌آوردند. ظرفیت سالن حتی برای یک‌دهم مشتاقانی که امکان پرداخت بیست و پنج روبل را داشتند کافی نبود. اما نام اروپایی س… تس، کهولت سن و افتخاراتش، طراوت محونشدنی استعدادش، شایعاتی مبنی بر این‌که اخیراً به‌ندرت برای خشنود کردن مردم آرشه به دست گرفته، اطمینان از این‌که آخرین‌بار است که در اروپا سفر می‌کند و بعد برای همیشه با موسیقی خداحافظی خواهد کرد تأثیر خود را گذاشته بود. خلاصه، شور‌و‌اشتیاق مردم زیاد و قابل‌ملاحظه بود.

قبلاً گفتم که آمدن هر ویولن‌زن جدید، حتی کسی که شهرت کمی داشت، ناخوشایندترین تأثیر را بر ناپدری‌ام می‌گذاشت. او همیشه جزو اولین کسانی بود که برای شنیدن کار یک هنرمند مهمان می‌شتافتند تا در اولین فرصت از سطح هنر او باخبر شوند. اغلب به دلیل ستایش‌هایی که از تازه‌وارد می‌شد، مریض می‌شد و تنها وقتی آرام می‌گرفت که می‌توانست نقص‌هایی در نوازندگی ویولن‌زن جدید پیدا کند و نظرش را با قاطعیت در هر جا که می‌توانست منتشر کند. دیوانه‌ی بیچاره فقط یک آدم مستعد و یک هنرمند در تمام دنیا سراغ داشت، آن هم البته خودش بود. اما خبر آمدن نابغه‌ی موسیقی، س… تس، تأثیر شگفت‌انگیزی بر او گذاشت. لازم است ذکر شود که در ده سال قبل از آن حتی یک استعداد مشهور در پتربورگ هنرنمایی نکرده بود، حتی کسی که سطحش پایین‌تر از س… تس باشد. در نتیجه پدرم هیچ اطلاعی از سطح نوازندگی هنرمندان درجه‌یک اروپا نداشت.