کتاب یادداشت‌های زیرزمینی

معرفی کتاب یادداشت‌های زیرزمینی

روایتی قدرتمند از گریختن به انزوای درونی... کتاب یادداشت‌های زیرزمینی، شاهکار فئودور داستایوفسکی، از برجسته‌ترین آثار ادبیات روسیه و جهان است. او در این رمان بی‌نظیر داستان مردی را روایت می‌کند که با احساس شکافی عمیق میان خود و جامعه از زندگی معمول انسان‌ها فاصله گرفته است؛ گویی در یک مغاک گرفتار آمده باشد...

درباره کتاب یادداشت‌های زیرزمینی:

فئودور داستایوفسکی (Fyodor Dostoevsky) چهل‌ودو ساله بود که کتاب یادداشت‌های زیرزمینی (Notes from Underground) را در مجله‌ای به نام «زمان» به صورت پاورقی منتشر کرد. سپس این اثر به صورت یک کتاب و در سال 1864 منتشر شد. اگر بگوییم میان همه‌ی رمان‌های فئودور داستایوفسکی کتاب یادداشت‌های زیرزمینی از اهمیتی ویژه برخوردار است، هیچ اغراق نکرده‌ایم. چرا که این اثر کلید فهم باقی آثار اوست و از منظر بسیاری از منتقدان اولین رمان‌ روان‌شناختی نامیده می‌شود. یادداشت‌های زیرزمینی یکی از والاترین دستاوردهای ادبیات جهانی است که نگارنده‌ی آن شیوه‌ی متفاوتی از مواجهه با جامعه را ارائه کرده است؛ نوعی گریختن از بیرون به درون، به تصویر کشیدن عمیق‌ترین احساسات انسانی و پذیرش نوعی از تنهایی و انزوا که محصول برخورد با اجتماع است.

راویِ کتاب یادداشت‌های زیرزمینی مردی ناشناس است؛ کسی که نام او هرگز بر ما فاش نمی‌شود. او از وراجی‌های زندگی روزمره، از مسائلِ برآمده از زیستن در اجتماع فاصله گرفته، به زیرزمین پناه برده و در تلاش است تا سنگینی باری را که بر شانه‌هایش احساس می‌کند،‌ با نوشتن بر زمین بگذارد. او خود دلیل نوشتنش را چنین شرح می‌دهد. مرد زیرزمینی،‌ این راوی بی‌نام‌ونشان چهل‌ساله، در دو بخش داستان خود را روایت می‌کند؛ قسمت اول داستان که «زیرزمین» نام دارد، شرح احساسات و عواطف اوست و بخش دوم کتاب با عنوان «از برف نمناک» به حوادث زندگی راوی اختصاص دارد.

در قسمت اول کتاب خودآگاهی بیش از اندازه‌ی راوی در بسیاری از موارد دستمایه‌ای می‌شود تا او به سرزنش خودش بپردازد. به بیانی دیگر، شخصیت رمان یادداشت‌های زیرزمینی تا حدی نزدیک به کمال بر روحیه‌ی خود آگاه است. ده سال بعد، داستایوفسکی در اثر دیگر خود به نام «دفتر یادداشت‌های روزانه‌ی یک نویسنده» در باب شخصیت منحصربه‌فرد و چه‌بسا تا حدی معماگون کتاب یادداشت‌های زیرزمینی چنین می‌نویسد: «افتخار این را دارم که اولین کسی بوده‌ام که مردی را به صحنه کشیده‌ام که معرف اغلب مردم روس است. من نقاب از چهره‌ی مهیب و غم‌انگیز او برگرفته‌ام. غم‌انگیز به این دلیل که بر مهابت خود آگاهی دارد.»

نکته‌ای که در رابطه با آثار داستایوفسکی وجود دارد و کتاب صوتی یادداشت‌های زیرزمینی نیز از آن مستثنی نیست، این است که فهم آن‌ها جز از رهگذر فهم مسیحیت ممکن نیست. داستایفسکی تلاقی روحیه‌ی روسی با روح ملامت‌گر و زهدگرای مسیحی‌ست و این نکته‌ای‌ست قابل تأمل که حتی اگر آن را نپذیریم، جای آن است که به آن فکر کنیم.

جالب است بدانید کتاب یادداشت‌های زیرزمینی بر بسیاری از هنرمندان در زمینه‌های مختلف از جمله ادبیات، فلسفه و سینما تأثیرگذار بوده است. از میان این آثار می‌توان به فیلم مشهور راننده تاکسی به کارگردانی مارتین اسکورسیزی، رمان مسخِ فرانتس کافکا و مرد نامرئی نوشته‌ی رالف الیسون اشاره کرد.

داستایوفسکی در این کتاب شنیدنی آیینه‌ای تمام‌نما از احوالات انسان امروز را پیش چشم ما قرار می‌دهد؛ انسانی که رنج و بیماری تا عمق استخوان‌هایش ریشه دوانده و تیر نگاه‌های ناامید به این ‌سو و آن سو می‌اندازد. گفتنی‌ست او در نگارش این رمان به شکلی خارق‌العاده قواعد ادبی را زیر پا گذاشته است؛ شیوه‌ای که ابتدا تعجب خوانندگان روس را برانگیخت. اما بعدتر ویژگی‌های درخشان این کتاب الهام‌بخش بسیاری از نویسندگان قرار گرفت.

این اثر تاکنون توسط مترجمان گوناگونی به فارسی برگردانده شده است. ترجمه‌ی کتابی که پیش روی شماست بر عهده‌ی علی مصفا بوده و خوانش او چند برابر به جذابیت این کتاب افزوده است.

اقتباس‌های سینمایی از کتاب یادداشت‌های زیرزمینی:

در سال 1995 فیلمی به کارگردانی گری والکو با اقتباس از کتاب بی‌نظیر یادداشت‌های زیرزمینی ساخته و اکران شد.

نکوداشت‌های کتاب یادداشت‌های زیرزمینی:

- رمانی تاریک با رگه‌های سیاسی که داستایفسکی را در اوج توانایی‌هایش نشان می‌دهد. (آمازون)
- اثری درخشان و فوق‌العاده لذت‌بخش. (Library Journal)
- این کتاب یکی از ضدقهرمان‌های برجسته‌ی ادبیات را به مخاطبین معرفی می‌کند. (Barnes & Noble)

کتاب یادداشت‌های زیرزمینی مناسب چه کسانی است؟

اگر به رمان‌های فلسفی و اجتماعی علاقه‌مند هستید،‌ بدون تردید کتاب صوتی یادداشت‌های زیرزمینی شما را شیفته‌ی خود خواهد کرد.

با فئودور داستایوفسکی بیشتر آشنا شویم:

فئودور داستایوفسکی یکی از مهم‌ترین نویسندگان قرن نوزدهم بود که در 11 نوامبر متولد شد. او در اغلب رمان‌هایش به توصیف زندگی در جهانی می‌پردازد که سست شدن بنیان‌های اخلاقی زیستن در آن را به امری دشوار تبدیل کرده است. در حدود سال 1849 بود که شرکت در پاره‌ای از فعالیت‌های سیاسی منجر به محکومیت و تبعید او شد. این نویسنده‌ی جوان پیش از تبعید سه رمان «خانم صاحب‌خانه،‌ همزاد و مردم فقیر» را تالیف کرده بود. با این همه، می‌توان آغاز حقیقی نبوغ او را پس از به پایان رسیدن دوران محکومیتش دانست.

کتاب جنایت و مکافات اثری بود که شهرت فراوانی برای نگارنده‌اش رقم زد و با استقبال گسترده‌ی مخاطبان روبه‌رو شد. برخی او را «پیامبر روسیه» لقب داده‌اند. این نویسنده‌ی پرکار آثار فراوانی، از جمله رمان، داستان کوتاه و مقالات و چندین نامه، در کارنامه‌ی ادبی خود دارد. از میان مهم‌ترین کتاب‌های داستایوفسکی می‌توان به «برادران کارامازوف، ابله،‌ جوان خام، جن‌زدگان و خاطرات خانه‌ی اموات» اشاره کرد.

در بخشی از کتاب یادداشت‌های زیرزمینی می خوانیم:

حالا دوست دارم برایتان بگویم، آقایان محترم، چه مشتاق شنیدن باشید چه نباشید، که چرا هرگز نتوانستم حشره‌ای باشم. با صداقت خواهم گفت که به دفعات می‌خواستم حشره‌ای بشوم. ولی حتی سزاوار آن هم شناخته نشدم. قسم می‌خورم‌ آقایان که آگاهی بیش از حد نوعی بیماری است. بیماری‌ای واقعی و تمام‌عیار.

برای احتیاجات روزمره، آگاهی معمولی انسانی هم بیش از حد کفایت است. یعنی نصف یا یک‌چهارم سهمی که نصیب آدم تکامل‌یافته‌یِ قرن نگون‌بختِ نوزدهم ما می‌شود که تازه از بخت بد ساکن پترزبورگ هم باشد؛ انتزاعی‌ترین و دستوری‌ترین شهر سراسر دنیا. (شهرها ممکن است دستوری یا غیردستوری باشند.)