انسان در جستجوی معنا (معنا درمانی)

معرفی کتاب انسان در جستجوی معنا

یکی از ده کتاب تاثیرگذار آمریکا! کتاب انسان در جستجوی معنا به قلم ویکتور فرانکل، شرحى‌ست از درون اردوگاه کار اجبارى که توسط یکى از کسانی که از آن مکان جان سالم به‌ در برده، بازگو مى‌شود. اثری درخشان و پرفروش که از تلاش، امید و انگیزه در سخت‌ترین شرایط صحبت می‌کند و تجاربى را منعکس مى‌کند که میلیون‌ها انسان آن را لمس کرده و از آن رنج برده‌اند.

درباره‌ی کتاب انسان در جستجوی معنا:

ویکتور فرانکل (Viktor Frankl) در این کتاب، تجربه‌اى را توضیح مى‌دهد که به کشف «لوگوتراپى» منجر شد. وى مدت مدیدی در اردوگاه کار اجبارى اسیر بود و همه‌ی خانواده‌اش جز خواهرش را در اردوگاه از دست داد. فرانکل چگونه به زندگی خود ادامه داد زمانی که اموال، خانواده و ارزش‌های انسانی‌اش را از او گرفته بودند، در گرسنگی، سرما و شرایط زجرآور روزها را سپری می‌کرد و هر لحظه در انتظار مرگ بود؟ حقیقتاً او چگونه زنده ماند؟

پیام چنین روانکاوى که شخصاً اینچنین شرایط دهشتناک مواجه بوده است، شنیدن دارد. اگر کسى بتواند به شرایط انسانى ما عاقلانه و از سر دلسوزى بنگرد، این شخص بى‌تردید فرانکل است. واژه‌هایى که از قلب دکتر فرانکل برمى‌خیزد، بر دل مى‌نشیند چون بر تجربه‌هاى بسیار ژرف استوار است. کلام او به قدری صادقانه و عمیق است که کوچکترین فریبی در آن دیده نمی‌شود. فرانکل به جهت شهرت درمانگاه‌هاى «لوگوتراپى» و فعالیت و کارهایش در دانشکده‌ى پزشکى دانشگاه وین پرآوازه و در سطح جهانی شناخته شده است.

داستان کتاب انسان در جستجوی معنا (Man's search for meaning) گرچه کوتاه است اما بسیار هنرمندانه و گیرا روایت می‌شود. فرانکل در جایى از داستان، فلسفه‌ى «لوگوتراپى» خود را به ما معرفی می‌کند و آن را چنان با لطافت به داستان مرتبط می‌کند که تنها پس از به‌ پایان رساندن کتاب به ژرفاى نوشته‌ى او پى مى‌بریم و مى‌بینیم که دیگر این بخش از کتاب دنباله‌ى داستان وحشتناک اردوگاه‌هاى کار اجبارى نیست.

ما از همین زندگینامه‌ى دردناک چیزهای بسیاری مى‌آموزیم و فرا مى‌گیریم که وقتى انسان به‌ ناگهان احساس کند که چیزى براى از دست دادن، به‌ جز بدن برهنه‌‌اش ندارد، چه مى‌کند. با توصیفى که فرانکل از آمیخته‌ى «هیجان» و «بى‌احساسى» به ما مى‌دهد، روح انسان تسخیر مى‌شود، و نخستین چیزى که به نجات انسان مى‌آید کنجکاوى سرد جدا مانده‌اى است که او را متوجه سرنوشت خود مى‌کند. پس از آن، به‌کار بستن شگردهایى براى حفظ باقى‌مانده‌ى زندگى، با اینکه شانس زنده ماندن بسیار ناچیز است. گرسنگى، تحقیر، ترس و خشم عمیق ناشى از بى‌عدالتى را هاله‌هایى از افراد محبوب و مورد علاقه، مذهب، شوخ‌طبعى و حتى زیبایى‌هاى آرامش‌بخش طبیعت مانند یک درخت یا غروب آفتاب قابل تحمل مى‌کند.

گمان می‌برید که این لحظات آرامش‌بخش میل به ادامه‌ى زندگى را در زندانى برمى‌انگیزد؟! آن‌ها در صورتى مفید خواهند بود که بتوانند زندانى را یارى دهند تا معنایى براى رنج بیهوده‌ى خود بیابد. و در اینجاست که ما با هسته‌ى مرکزى اگزیستانسیالیسم مواجه مى‌شویم که اگر زندگى رنج بردن است، بنابراین برای زنده ماندن و زندگی ناچاریم معنایی برای رنج بردن بیابیم. از این رو می‌توان گفت رنج و مرگ معنادار خواهند بود، اگر که زندگی خود هدفی داشته باشد. اما هیچ‌کس نمى‌تواند این معنا را براى دیگرى بیابد. هر کسی باید معنای زندگی خودش را جستجو کند و مسئولیت آن را نیز بپذیرد. اگر موفق شود، با وجود همه‌ى تحقیرها به زندگى ادامه مى‌دهد.

کتاب انسان در جستجوی معنا رویدادهایى وحشتناک را توصیف نمی‌کند، بلکه به رنج‌هاى ناچیز اشاره مى‌کند و آن‌ها را موشکافانه بررسی می‌کند. به بیان دیگر، ما در این داستان به این پرسش پاسخ می‌دهیم، در ذهن یک انسان معمولی زندگی هر روزه در اردوگاه کار اجباری چگونه انعکاس دارد؟

نکوداشت‌های کتاب صوتی انسان در جستجوی معنا:

- نکوداشت امید در مواجهه با فقدانی غیرقابل تصور. (Barnes & Noble)
- یکی از تأثیرگذارترین کتاب ها در آمریکا. (Library of Congress)
- اثری جاودان. (نیویورک تایمز)

کتاب انسان در جستجوی معنا به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

ین کتاب در نظر ندارد از اتفاقات و رویدادها گزارشى ارائه دهد، بلکه تجاربى شخصى ارزشمندی را منعکس می‌کند. پس اگر به خاطرات و سرگذشت شخصیت‌های قوی و تاثیرگذار علاقه‌مند هستید، خواندن این کتاب را از دست ندهید. انسان در جستجوی معنا علاوه بر ارزش ادبى و فلسفى آن، پیشگفتارى‌ست پرجذبه بر ارزنده‌ترین جنبش روانشناسی روزگار ما.

ویکتور فرانکل را بیشتر بشناسیم:

او با نام کامل ویکتور امیل فرانکل (Viktor Emil Frankl) در سال 1905 در کشور اتریش به دنیا آمد. او یک فیلسوف، عصب‌شناس و استاد روانپزشکی در دانشگاه پزشکی وین بود. فرانکل بنیان‌گذار سومین مکتب وینی (پس از روانکاوی فروید و روانشناسی آدلر) در روان‌درمانی بود و مجله‌ی روانپزشکی آمریکا مکتب او را «شاید مهم‌ترین تفکر از زمان فروید و آدلر» نامید.

این نویسنده‌ی مشهور دکترای فلسفه و پزشکی‌اش را از دانشگاه وین دریافت کرد و در دوران جنگ جهانی دوم زندگی خود را به مدت سه سال در اردوگاه‌های آشویتس، داخاو و چند اردوگاه دیگر به اسارت گذرانده بود.

اولین اثر او در سال 1924 در مجله‌ی بین‌المللی روانکاوی چاپ شد و در طول حیاتش حدود سی کتاب دیگر چاپ کرد که به بیست‌وسه زبان دنیا ازجمله چینی و ژاپنی ترجمه شدند. او همچنین در دانشگاه‌های هاروارد، سن دیگو و دالاس تدریس می‌کرد. فرانکل موفق شد تا پیش از مرگش از بیست‌وهفت دانشگاه معتبر دنیا مدرک دکتری افتخاری دریافت کند و از طرف جامعه‌ی روانپزشکی آمریکا مفتخر به دریافت جایزه‌ی اسکار شود.

جملات برگزیده کتاب انسان در جستجوی معنا:

- ناتوانى خود را در درک «معناى» بى‌قید و شرط زندگى، از راه منطق بپذیرد زیرا «معنا» از منطق ژرف‌تر است.
- نسل ما نسلى واقع‌بین است. ما کم‌کم به جایى رسیده‌ایم که انسان را آن‌گونه که واقعا هست ببینیم و بشناسیم.
- آنچه انسان‌ها را از پا در مى‌آورد، رنج‌ها و سرنوشت نامطلوبشان نیست بلکه بى‌معنا شدن زندگى است که مصیبت‌بار است.
- بشر قابلیت و شایستگى آن را دارد که از حصار موقعیت‌هاى گذشته و حال پا فراتر نهد و به خودشکوفایى و تحقق استعدادهاى درونى خویش بپردازد.

در بخشی از کتاب انسان در جستجوی معنا می‌خوانیم:

یکى از تجارب شخصى خودم را براى شما بازگو مى‌کنم. درحالى‌که از شدت درد به خود مى‌پیچیدم (بر اثر پوشیدن کفش پاره پاهایم زخم شده بود) چند کیلومترى را لنگ‌لنگان با ستون گوشتى زندانیان از اردوگاه به سمت محل کار رفتم. سرماى سخت و باد تُند به صورتم مى‌نواخت. پیوسته در فکر مشکلات کوچک بى‌پایان زندگى سراسر مشقت‌بار خودم بودم؛ اینکه امشب چه غذایى خواهند داد، و اینکه اگر به‌عنوان جیره‌ى اضافى یک تکه سوسیس بدهند آن را با تکه نانى عوض بکنم؟ یا آخرین سیگارم را که دو هفته پیش با کوپن به‌دست آوردم با یک کاسه سوپ مبادله بکنم؟ چگونه مى‌توانم تکه سیمى پیدا کنم و به جاى بند کفش از آن استفاده کنم؟ آیا خواهم توانست به موقع به گروه کار همیشگى خود بپیوندم یا مجبور خواهم بود به گروه دیگرى ملحق شوم که سرکارگر بى‌رحمى دارد؟ چه کنم که بتوانم با کاپو رابطه‌ى خوبى برقرار کنم، کاپویى که کمکم کند به‌جاى این پیاده‌روى‌هاى وحشتناک و دراز روزانه کارى در اردوگاه به‌دست آورم؟ از اینکه ناچار بودم هر روز و هر ساعت درباره‌ى این مسائل ناچیز بیندیشم، جانم به لب رسیده بود و کوشیدم ذهنم را به موضوع دیگرى مشغول کنم. ناگهان خود را بالاى سکوى سخنرانى در اتاقى روشن و گرم دیدم که در برابرم عده‌اى سراپا گوش در صندلى‌هاى نرم فرو رفته بودند و به سخنانم گوش مى‌دادند.

موضوع سخنرانى‌ام روان‌شناسى اردوگاه کار اجبارى بود! همه‌ى آنچه زیر فشارم قرار داده بود به صورت عینى در آمد، که در آن لحظه کم‌کم جنبه‌ى علمى برایم پیدا مى‌کرد. من با این شیوه توانستم به گونه‌اى بر اوضاع محیطم و بر رنج‌هاى آن لحظه مسلط شوم؛ و آن‌ها را چنان مى‌دیدم که گویى به گذشته تعلق دارند. ناگهان مشکلاتم انگیزه‌ى یک مطالعه‌ى روانى علمى شد که خود به‌ عهده داشتم.