کتاب سووشون (شومیز)

معرفی کتاب سووشون

برای سرزمینی که به خانه‌ی اجنبی بدل شده، و برای سفره‌ی عقدی که به صحنه‌ی سیاوشان تبدیل می‌شود... بانوی ادب ایران، سیمین دانشور، در کتاب صوتی سووشون که یکی از مشهورترین آثار او به شمار می‌رود و بعد از مرگ همسرش جلال آل احمد به او تقدیم شده است، داستان یوسف خان و همسرش زری را روایت می‌کند که در این دیار تب‌دار و پرحادثه، هنوز اندک غیرتی برایشان مانده تا نان سفره‌ی رعیت را به اجنبی جماعت نفروشند...

درباره‌ی کتاب سووشون

شاید از همان زمانی که انشایش چنان ذوق معلمش را برانگیخت که ترتیب انتشار آن در روزنامه‌ی محلی را داد، می‌شد نوید ظهور ستاره‌ای در ادب ایران را داد که به سطر و ستون و کلمه، نقشی زنانه می‌زند. سیمین دانشور، نویسنده، مترجم و منتقد ادبی که از سال 1300 تا 1390 صحنه‌ی ادب ایران را به لطف حضورش درخشان‌تر کرده، یکی از مشهورترین و محبوب‌ترین بانوان عرصه‌ی ادب فارسی است که از بابت نسبت‌های خانوادگی نیز، فردی مهم و تأثیرگذار به شمار می‌رود. او نوه‌عموی علی‌اصغر حکمت، ادیب، رئیس دانشگاه تهران و بنیان‌گذار کتابخانه ملی ایران بوده و بعد نیز با ازدواج با جلال آل احمد، تبدیل به یکی از حامیان و همراهان الهام‌بخش او در مسیر نویسندگی شد. گرچه اثر جلال در نوشته‌های سیمین درست به پررنگی اثر سیمین در نوشته‌های جلال است و جلال آل احمد نیز به لحاظ سبک نوشتاری مرجع تقلید بسیاری از نویسندگان و ادبای زمان خودش بوده، اما این قاعده هیچ‌گاه شامل حال همسرش سیمین نشده و او همیشه پیرو سبک و چارچوب نوشتاری خودش بوده است. از همین رو داستان‌های سیمین دانشور همواره تازگی و جذابیت خاص خودشان را حفظ کرده‌اند و در گذر زمان، تبدیل به سایه‌ای از تفکر دیگران نشده‌اند.

کتاب سووشون که یکی از مشهورترین آثار سیمین دانشور است، ابتدا در سال 1348 منتشر شد و تا به امروز بارها تجدید چاپ شده است. سیمین در این قصه به شیراز سال‌های 1320 تا 1325 برمی‌گردد، ماجرایی در ظاهر ساده اما در باطن پیچیده و چندلایه و نمادین را روایت می‌کند که ظلم‌ستیزی و ایستادگی در برابر بیگانه را پیام اصلی خود قرار داده است.

قصه از یک عروسی آغاز می‌شود؛ درحالی‌که شهر احوال به سامانی ندارد و جای‌جای آن به محل اتراق نظامیان بیگانه‌ی انگلیسی و گماشته‌هایشان بدل شده، حاکم شهر برای دخترش عروسی‌ای گرفته که تمام بزرگان و اعیان انگشت‌به‌دهان بمانند. از کشتیِ گل تزیینی و کیک عروسی پنج طبقه که پیشکشی نظامیان خارجی است و با هواپیما به شیراز آورده شده بگیر تا نان سنگک پیشکشی نانوایان که از همان ابتدای مجلس صدای اعتراض یوسف را بلند کرده است. در مملکت قحطی‌زده‌ای که تمام آذوقه‌اش را نظامیان اجنبی به ضرب و زور خریده‌اند و مردمش یا نانی در سفره ندارند، یا نانشان چنان بی‌کیفیت است که بعد از همان لقمه‌ی اول، جانشان را بیمار و آزرده می‌کند، نانوایان از بابت زهرچشمی که حاکم از آن‌ها گرفته نانی برای عروسی دخترش پخته‌اند که اندازه‌اش به قاعده‌ی قد یک انسان است و با تزیین زعفران و شاهدانه بر آن «مبارک باد» نوشته‌اند و بوی معطرش جان‌ها را مست می‌کند. یوسف که خان است و رعیت زیر پروبالش امرارمعاش می‌کنند، نمی‌تواند چنین مضحکه‌ی دردناک و ظالمانه‌ای را تاب بیاورد و زبان به اعتراض می‌گشاید. همسرش زری که عاشق شوهر و زندگی‌اش است و همیشه بیم آن دارد که زبان سرخ یوسف، سر سبز زندگی‌شان را به باد بدهد، ملتمسانه از او می‌خواهد که یک امشب را از این سخنان خانمان‌سوز بر حذر باشد.

مجلس عروسی، بی‌شباهت به مراسم خیمه‌شب‌بازی نیست. سفره‌ای پهن است که صاحبخانه خود از دست بردن به آن معذور است، اما اجنبی پا بر روی پا انداخته و خانه را خانه‌ی خود می‌بیند و شرم از گرسنگی میزبان نمی‌کند. کلنل‌های انگلیسی به همراهی گماشته‌های هندی‌شان، دست بانوان ایرانی را می‌بوسند و به آنان پیشنهاد رقص می‌دهند، درحالی‌که شوهرانشان حق اظهارنظر ندارد و باید چشم خود را بر چشم‌های ملتمس همسرانشان ببندند که از آن‌ها توقع مداخله دارند. دست‌درازی به جان و مال و آبرو چنان عیان و بدون قبح و ریا شده که اجنبی خود را مالک هر چه هست‌ونیست می‌بیند.

درحالی‌که ملاکان و خوانین و سرمایه‌داران همگی بار غلات و آذوقه‌هایشان را به قشون انگلیس فروخته‌اند تا اسکانشان در ایران راحت و بی‌اشکال پیش برود، یوسف نمی‌پذیرد که سهم آذوقه‌ی رعیتش را به انگلیسی‌ها بفروشد. چندین خانوار چشم به دست و درایت او دارند و اگر او تن به چنین کاری بدهد، معلوم نیست چند نفر از گرسنگی و قحطی تلف خواهند شد. از سوی دیگر نظامیان انگلیسی و حتی برادر یوسف، خان کاکا، نیز به او فشار می‌آورند که هرچه زودتر قرارداد فروش باروبنه را امضا کند، وگرنه که قوای متجاوز انگلیس قدرت این را دارند بی توافقی برای فروش، محصولش را از دستش دربیاورند. گرچه سرسختی و ایستادگی یوسف در برابر ظلم و ستم بیگانه و بی‌خیالی خودی ستودنی است، اما زری همسرش، همچون شمعی که به مصاف تندباد رفته، از هراس و وحشت جان می‌کَند که نکند آتش جنگ به دامن زندگی او نیز بیفتد و هر چه دارد و ندارد را خاکستر کند...

کتاب صوتی سووشون برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب را به تمامی علاقه‌مندان به داستان‌های اجتماعی فارسی پیشنهاد می‌کنیم.