کتاب سرگذشت ندیمه

معرفی کتاب سرگذشت ندیمه

کتاب سرگذشت ندیمه یک رمان پادآرمان‌شهری (دیستوپیایی) به قلم مارگارت اتوود، نویسنده‌ی به‌نام کانادایی، است که جوایز زیادی از جمله جایزه بوکر را از آن خود کرده. این کتاب به زندگی شهروندان در یک حکومت تمامیت‌خواه مسیحی به نام «جمهوری جلید» می‌پردازد و این موضوع را از خلال زندگی زنی به نام آفرد به تصویر می‌کشد. آفرد ندیمه‌ای است که زندگی‌اش را در باردار شدن از فرمانده خلاصه کرده‌اند و او میان کرختی، بقا و عصیان در کشاکش است.

یک روز صبح از خواب بیدار می‌شوید و تمام چیزهایی را که در زندگی دارید، از شما می‌گیرند. وضعیت اضطراری اعلام شده است. رئیس جمهور را به ضرب گلوله ترور کرده‌اند و تمامی اعضای کنگره را به رگبار بسته‌اند. جوی خون به راه انداخته‌اند و به دنبال همین خونِ روان است که حکومت جدید اعلام وجود می‌کند: جمهوری جلید. حکومت جدید، قانون اساسی را لغو کرده و قوانینی سفت و سخت و باورنکردنی بر اساس تفاسیر معوج از کتاب انجیل ارائه می‌دهد تا به خیال خودش حکومت آرمانی مسیح را بر زمین مستقر کند. قوانین جدید، زندگی شما را زیر و رو می‌کند و کوچک‌ترین کارهای روزمره را تحت کنترل مستقیم خود می‌گیرد؛ تصمیماتی مانند ازدواج، طلاق و... دیگر امری شخصی نیست و باید بر اساس دستورات حکومتی صورت بگیرد. بر اساس این قوانین، زندگی پیشینِ شما مردود است و شخصی ناهنجار محسوب می‌شوید. باید همسرتان، دخترتان، شغل و خانه‌ی کوچکتان را رها کنید و بپذیرید که جزوی از اموال یکی از قانون‌گذاران حکومت جدید هستید. به کابوس می‌ماند. درست است؟ این داستان زنی به نام آفرد است که با زبان خود او در کتاب سرگذشت ندیمه (The Handmaid’s Tale)، به قلم مارگارت اتوود (Margaret Atwood)، روایت می‌شود.

در این سرزمینِ جهنمی و تاریک که گویی یک‌شبه از آسمان به زمین نازل شده، اکثر مردم عقیم هستند و مسئله‌ی زاد ولد، ساختار طبقات اجتماعی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. بر همین اساس، طبقه‌ی جدیدی از زنان شکل می‌گیرد که ندیمه نام دارند. ندیمه‌ها توسط خانواده‌های قدرتمندان و ثروتمندان به اسارت گرفته می‌شوند تا برایشان فرزندآوری کنند. آفرد که نام اصلی‌اش را تغییر داده‌اند، یکی از همین ندیمه‌هاست. او را در شهر ماساچوست امریکا به ندیمگی یکی از فرماندهان جلید درآورده‌اند. او از نسل زنانی است که زندگی پیش از جمهوری جلید را خوب به خاطر می‌آورد و کم و بیش در مسیر شوریدن علیه این دیکتاتوری قرار می‌گیرد. اما چگونگی رقم خوردن این شورش، پیچ‌وخم‌های زیادی دارد و جنبه‌های مختلفی از ساختارهای سرکوب و شخصیت‌های تحت انقیاد چنین حکومتی را روشن می‌کند.

کتاب سرگذشت ندیمه رمانی ضدآرمانشهری است که در سال 1985 نوشته شد و علی‌رغم انتقادها، بلافاصله جوایز زیادی را از آن خود کرد. این کتاب از برجسته‌ترین کتاب‌های ادبیات کانادا به شمار می‌رود و اگرچه در ژانر علمی - تخیلی نوشته شده، اما درون‌مایه‌های سیاسی - اجتماعی دارد. مارگارت اتوود می‌گوید داستان آن را بر اساس اتفاقات تاریخی واقعی از گوشه و کنار جهان گردآوری کرده است. این کتاب ضدآرمان‌شهری فمینیستی است، با ساختاری مدرن نوشته شده و از اولین کتاب‌های دیستوپیایی به شمار می‌رود که با شدت بخشیدن به تبعیض‌های جنسیتی و طبقاتی، مسائل زنان را مطرح می‌کند. فراموشی حافظه و تاریخ، فجایع زیست‌محیطی و از دست رفتن انسانیت نیز از جمله مسائل محوری این کتاب است.

با تمام این تفاسیر، شاید به نظر برسد که کتاب سرگذشت ندیمه فضایی افسرده و تاریک دارد، اما در عین اتفاقات وحشتناک، از طنز و سرزندگی نیز خالی نیست و رگه‌های امید و آگاهی در آن به چشم می‌خورد. همه چیز وحشت‌آور است، اما قلم گیرای اتوود کشش داستان را چندین برابر می‌کند و کشمکش‌های همان شخصیت‌های کرخت و از رمق افتاده‌ی این جامعه‌ی جدید و تقلاهایشان در زیر خفقان شدید، به داستان پویایی می‌بخشد.

اقتباس‌های سینمایی از کتاب سرگذشت ندیمه

• در سال 1990 هارولد پینتر بر اساس کتاب سرگذشت ندیمه فیلمنامه‌ای نوشت و فولکر اشلوندورف ( Volker Schlöndorff) کارگردان آلمانی که اقتباس‌های سینمایی برجسته‌ای در کارنامه‌ی هنری خود دارد، آن را با بازی فی داناوی و ناتاشا ریچاردسون بر پرده‌ی سینما برد.
• در سال 2017 بر اساس کتاب سرگذشت ندیمه، سریالی تلویزیونی با همین نام در امریکا ساخته شد. این سریال توسط بروس میلر (Bruce Miller) نویسنده و کارگردان آمریکایی، کارگردانی شد و مورد توجه مخاطبان و منتقدان بسیاری قرار گرفت. سریال سرگذشت ندیمه اولین مجموعه‌ی تلویزیونی بود که جایزه‌ی گلدن گلوب را برای بهترین سریال تلویزیونی درام دریافت کرد و بازیگر نقش اصلی آن، الیزابت ماس، جایزه‌ی بهترین بازیگر زن را از آن خود کرد.

کتاب سرگذشت ندیمه برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب به تمامی علاقه‌مندان ژانر علمی - تخیلی، ادبیات دیستوپیایی و فمینیستی پیشنهاد می‌شود.