کتاب فرانکنشتاین

باری، آغاز حقیقی داستان آنجاست که فرانکنشتاین با کنار هم قرار دادن اجزای بدن مردگان و انجام پاره‌ای آزمایش‌ علمی بر روی آنها، موفق به خلق موجودی هوشمند می‌شود؛ این موجود هوشمند اما تحت کنترل خالق خود باقی نمی‌ماند، بلکه با انگیزه‌هایی شریرانه به جان او و اطرافیانش می‌افتد، و وقایعی ترسناک و مهیب را موجب می‌گردد. اینجا باز درنگی لازم است و پرسشی دوباره: آیا سرنوشت فرانکنشتاین، عیناً همان سرنوشت انسان مدرن نیست، که با شوری فزاینده و خوشبینی‌ای فراوان به خلق وسایلی برای رفاه هرچه بیشتر خود و تثبیت سیادتش بر طبیعت پرداخت، اما پس از مدتی خود را اسیر دست همان مخلوقاتِ خود دید؟ آیا جز این است که ما در جهان پسافرانکنشتاینی زندگی می‌کنیم؟ طرح این سوالات، فارغ از پاسخ‌های متفاوتی که می‌توانند داشته باشند، خصوصاً با عطف توجه به موضوعات و اخبار مربوط به هوش مصنوعی و آینده‌ی نامعلوم آن، بسیار ضروری‌تر و صدالبته، ترسناک‌تر از گذشته شده است. مشهور است که داستان فرانکنشتاین برآمده از کابوس نویسنده‌اش بوده. اگر این گفته راست باشد، می‌توان چنین گفت که واقعیت امروزِ جهان ما، کابوس مردمان دیروز است.

اما شاید این تفسیر جذاب از رمان، چندان هم درست نباشد. شاید نباید نگاهی چنین منفی به دستاوردهای انسان مدرن داشت. شاید این روحیه‌ی حساس و بعضاً محافظه‌کار هنرمندان و نوینسندگانی چون مری شلی (و بعدها، آلدوس هاکسلی و ...) است که از کاه کوه می‌سازد، و آنچه را که عموماً پیشرفت نامیده می‌شود، همچون فاجعه جلوه می‌دهد. شاید، اما اگر هم چنین باشد، باز این حقیقت در جای خود باقی‌ست که رمان فرانکنشتاین در وهله‌ی نخست یک شاهکار ادبی، و در مرحله‌ی بعد، یک متن پیشگویانه است.