کتاب دریا روندگان جزیره آبی‌تر(شومیز،ررقعی)

درباره‌ی کتاب دریاروندگان جزیره‌ آبی‌تر

بیشتر مخاطبان داستان‌های معاصر فارسی، عباس معروفی (Abbas Maroufi) را با رما‌ن‌هایش می‌شناسند. می‌توان گفت که معروفی یکی از مهم‌ترین رمان‌نویسان معاصر است که با خلق شخصیت‌های متفاوت در آثارش، سعی در به تصویر کشیدن وضعیت جامعه‌ی ایران دارد. داستان‌های کوتاه یک نویسنده شاید به‌اندازه‌ی کتاب‌های پرفروش او مخاطب را به خود جذب نکنند؛ اما یکی از بهترین منابع برای شناختن سبک نگارش و شخصیت‌پردازی همان نویسنده هستند. در داستان کوتاه، نویسنده برای توصیف و ذکر جزئیات محدودیت‌های خاصی دارد، بنابراین گاهی شخصیت‌ها آن‌طور که باید شکل نمی‌گیرند؛ بنابراین خوانندگان مجموعه‌های داستان کوتاه، کمتر با چنین آثاری ارتباط برقرار می‌کنند. البته داستان‌های کتاب دریاروندگان جزیره‌ آبی‌تر با وجود مختصر بودن، ذهن مخاطب را درگیر خود می‌کنند.

این مجموعه‌ داستان‌های کوتاه از عباس معروفی، چهار بخش دارد: عطر یاس، آخرین نسل برتر، برش‌های کوچک و داستان‌های دیگر. سی داستان اول کتاب دریاروندگان جزیره آبی‌تر از سه بخش ابتدایی هستند و در دهه‌ی 60 هجری شمسی نوشته شده‌اند. معروفی سه داستان آخر کتاب را در سال‌های 74 و 75 به نگارش درآورده است. دو بخش اول یعنی عطر یاس و آخرین نسل برتر پیش از این در قالب کتاب‌های مستقلی انتشار یافته بودند.

موضوعات اصلی این مجموعه داستان تأثیر جنگ ایران و عراق بر اوضاع ایران، عشق، تنهایی، فقدان، فداکاری، ریا، دروغ، استبداد و... است. عشق یکی از مفاهیم مهم در آثار عباس معروفی به‌شمار می‌رود که در مجموعه داستان کوتاه دریاروندگان جزیره آبی‌تر، بیشتر به آن پرداخته می‌شود. نویسنده در این کتاب داستان عشق‌هایی را روی کاغذ می‌آورد که کمتر به آن توجه شده است: عشق‌های یک‌طرفه، رابطه‌های خالی از عشق، عشق‌های سنتی و حتی عشق‌هایی که برای همیشه در قلب عاشقان باقی ماندند. برای مثال داستان کوتاه «آرامش قشنگ» روایت زن معلمی است که همه‌ی پول خود را خرج خرید پوشک برای فرزندش و فندک برای همسرش کرده؛ اما شوهرش برای این کار او را سرزنش می‌کند. زن داستان «اکسیژن» نیز به‌جای این‌که در فکر خودش و بیماری‌اش باشد، به همسر و فرزندش توجه می‌کند.

یکی دیگر از داستان‌های عاشقانه‌ی کتاب دریاروندگان جزیره آبی‌تر، داستان «یک گل سرخ» است. در این داستان کوتاه، زندگی زن و شوهری روایت می‌شود که هیچ عشقی نسبت به یکدیگر ندارند. حال که مرد مرده است، زن به دخترش، زری می‌گوید که همیشه دوست داشت از همسرش یک شاخه گل هدیه بگیرد. در این میان پسرعمه‌ی زری تردید دارد که با او ازدواج کند یا نه؛ زیرا هراس دارد که زندگی مشترک آنان مانند زندگی پدر و مادر زری شود

عباس معروفی در دیگر داستان‌های کتاب دریاروندگان جزیره آبی‌تر، وضعیت اجتماعی آن دوران را به تصویر می‌کشد. برای مثال داستان کوتاه «نسل برتر» ماجرای مربی هرزه‌درایی است که در سفر به خارج از کشور، عاشق خدمتکار هتل می‌شود و فکر می‌کند می‌تواند او را نیز مانند دیگران، با یک اسکناس و یک مشت پسته از آن خود کند. اما خدمتکار تن به چنین ننگی نمی‌دهد و راه خودکشی را برمی‌گزیند. داستان «موری» نیز قصه‌ی مهندس جوانی را روایت می‌کند که به‌علت مخالفت با نظام شاهنشاهی اعدام شده؛ اما اجازه‌ی دفن او صادر نمی‌شود و در ادامه مردم می‌خواهند مهندس را هرطور که شده، به خاک بسپارند. «جشن دلتنگی» داستان برادری است که اتاق خواهرش را مانند روزهای اول آراسته و جشن تولد 24 سالگی خواهر متوفی‌اش را در آن‌جا جشن می‌گیرد. اما برخلاف برادر، دیگر اعضای خانواده بیش از خود دختر، به نحوه‌ی مرگ او اهمیت می‌دهند.

عباس معروفی شخصیت‌هایی را در داستان‌های کوتاه کتاب دریاروندگان جزیره آبی‌تر به تصویر می‌کشد که عجیب‌وغریب نیستند و زندگی‌شان شبیه به خودمان یا حتی همین آدم‌هایی است که هر روز از کنارشان عبور می‌کنیم. نویسنده در این داستان‌های غم‌بار، قصه‌ آدم‌هایی را روایت می‌کند که چیزهایی را از دست داده‌اند. بعضی از آن‌ها مانند راویان داستان‌های «عطر یاس»، «بربادداده»، «آب دریاها» و «منظره‌ی باستانی» قبلاً همه چیز داشته‌اند و حالا زندگی‌شان را باخته‌اند؛ اما نمی‌توانند با زندگی جدید خود کنار بیایند.

در مجموع کتاب دریاروندگان جزیره آبی‌تر قصه‌ای برآمده از زندگی آدم‌هایی معمولی است که دنیا چیزی به آن‌ها بدهکار است. انتشارات ققنوس این مجموعه داستان‌های کوتاه را به چاپ رسانده است.

کتاب دریاروندگان جزیره آبی‌تر برای چه کسانی مناسب است؟

کسانی که دوست دارند به روزهای دهه‌ی 60 بروند و با نوستالژی‌های آن دوره زندگی کنند، کتاب دریاروندگان جزیره آبی‌تر را بخوانند. همچنین اگر به داستان‌های کوتاه ایرانی علاقه دارید، این کتاب عباس معروفی برای شما گزینه‌ی مناسبی است. پژوهشگرانی که در حوزه‌ی ادبیات معاصر ایران و به‌ویژه نویسندگان معاصر فعالیت می‌کنند، بهتر است این مجموعه داستان‌های کوتاه را مطالعه کنند.

در بخشی از کتاب دریاروندگان جزیره آبی‌تر می‌خوانیم

ما پدر نداشتیم. خب عادت کرده بودیم که پدر نداشته باشیم، اما هنوز بعد از این چهار سال نتوانسته‌ام عادت کنم که خواهر نداشته باشم. آینه و قرآن را، همان‌ها که روى طاقچه‌اند، مادر آورده بود فرودگاه. قرآن کوچک جلد چرمى. یک بار هم دم در حیاط بالاى سرت گرفت، از زیرش رد شدى، برگشتى قرآن را بوسیدى، توى آینه خودت را نگاه کردى و خندیدى. مادر ایستاد که چند قدم بروى. بعد ظرف آب را که یک برگ سبز هم در آن شناور بود، پشت‌سرت بر زمین ریخت. تو مى‌خندیدى، همه‌اش مى‌خندیدى. شاید هم اشک مى‌ریختى. برمى‌گشتى پنجره‌ها را نگاه مى‌کردى. شانه‌هات را صاف گرفته بودى که مثل زن‌هاى مغرور و متفکر به نظر بیایى. همین‌طور هم بود. با آن ساک بزرگ و پیراهن شیرى‌رنگ و قدم‌هاى آرام و مرددى که برمى‌داشتى، شکل زن‌ها شده بودى. گاهى هم مى‌پریدى بالا، قدم‌هات را تند مى‌کردى، و باز مى‌شدى همان فرشته خودمان. لپ کوچولوها را مى‌گرفتى و مى‌کندى، بعد مى‌بوسیدیشان، آن هم بى‌حساب و کتاب. به مادر هى مى‌گفتى: «غصه نخورى ها!»

اما مى‌دانم که دلت مى‌خواست گریه کنى. دزدکى ما را نگاه مى‌کردى و با احساسى خوش لبخند مى‌زدى. چمدانت را من برداشته بودم و جلوجلو مى‌بردم و از بس دل‌نکندنت را دیدم، خسته شده بودم. مى‌خندیدم اما دلم مى‌خواست زار بزنم. توى دلم مى‌گفتم: «چقدر معطل مى‌کنى دختر، بیا برو، شرت را کم کن. دل ما را ریش کردى.» مادر را مى‌دیدى؟ لب‌هاش مى‌لرزید، همه‌اش تو را نگاه مى‌کرد و انگار شکوفایى آرزوهاش را در تو مى‌دید. حالا خوب یادم است. تا به حال برایت ننوشته بودم، توى دلم مى‌گفتم: «برو ببین آن طرف دنیا چه خبر است، آن‌جا که پر است از کشیش و اسقف و راهبه، آن‌جا که آلت قتل حضرت مسیح را مقدس مى‌شمرند و به گردن مى‌آویزند، آن‌جا که فقط یکشنبه‌ها در رحمت باز است... کاش زودتر خانم‌دکتر بشوى و لااقل به داد زن‌هاى فامیل برسى. چقدر معطل مى‌کنى؟»